Świątynia Zeusa Olimpijskiego — przewodnik dla zwiedzających: wszystko, co musisz wiedzieć przed wizytą

W skrócie

Adres

Avenue Vasilissis Olgas, Ateny 105 57, Attyka, Grecja

Godziny otwarcia

Czynne codziennie; latem (ok. kwiecień–październik) ~08:00–20:00, zimą krócej (~08:00–17:00); wejście w godzinnych przedziałach czasowych, ostatnie wejście na 30 min przed zamknięciem. Godziny potwierdzaj sezonowo.

Rozpoczęcie budowy

VI wiek p.n.e. za tyrana Pizystrata; pozostawiona niedokończona przez wieki

Ukończenie

Poświęcona przez cesarza Hadriana w 131 r. n.e., prawie 640 lat po rozpoczęciu budowy

Kolumny

Pierwotnie 104 kolosalne kolumny korynckie, każda o wysokości około 17 m; piętnaście wciąż stoi, a jedna leży przewrócona po burzy w 1852 r.

Jak dojechać

Centrum Aten, krótki spacer na południowy wschód od Akropolu; najbliższa stacja metra Akropoli (linia 2)

Ważność biletu

Wejście o wyznaczonej godzinie — bilet ważny na wybraną datę i przedział godzinowy

Największa świątynia w Grecji

Świątynia Zeusa Olimpijskiego miała być manifestacją potęgi. W VI wieku p.n.e. ateński tyran Pizystrat, a po nim jego synowie, rozpoczęli budowę świątyni Zeusa na skalę niespotykaną w Grecji kontynentalnej, mającą dorównać ogromnym świątyniom wznoszonym wówczas w greckich miastach Azji Mniejszej. Plan zakładał rozległą budowlę otoczoną podwójnym i potrójnym rzędem strzelistych kolumn, o powierzchni znacznie większej niż świątynie, do których przywykli Ateńczycy. Taka ambicja była jednak kosztowna, a gdy upadła tyrania, niedokończoną świątynię porzucono — jej podwyższona platforma i niedokończone kolumny pozostały jako pomnik projektu, który przerósł możliwości miasta.

Przez wieki wielka świątynia stała niedokończona, słynna ruina w oczekiwaniu w rozrastającym się mieście. Później hellenistyczni królowie podjęli dzieło — władca z dynastii Seleucydów rozpoczął w II wieku p.n.e. wznoszenie kolumn w nowym stylu korynckim — ale znów prace utknęły w martwym punkcie. Ostatecznie to rzymskiemu cesarzowi Hadrianowi, zagorzałemu wielbicielowi kultury greckiej, przypadło dokończyć to, co rozpoczął Pizystrat. Hadrian ukończył i poświęcił świątynię w 131 r. n.e., prawie 640 lat po położeniu pierwszych kamieni, a w pełnej kolosalnej chwale stała zaledwie kilka stuleci, zanim późniejsze epoki rozebrały ją w znacznej części. To, co przetrwało do dziś, wystarczy, by starożytna skala była niezaprzeczalna.

Kolosalne kolumny

Przytłaczające wrażenie, jakie pozostawia Olimpiejon, to kwestia czystej skali, a kolumny są jej nośnikiem. Każda z nich była gigantem w stylu korynckim, wznoszącym się na około siedemnaście metrów, zbudowanym z masywnych kamiennych bębnów zwieńczonych głęboko rzeźbioną głowicą z liści akantu, typową dla tego porządku. W ukończonej formie świątynia miała 104 takie kolumny, ustawione w gęstych rzędach wokół sanktuarium, tak że z każdego kąta zwiedzający patrzył w las kamienia. Nawet zredukowane do ułamka pierwotnej liczby, ocalałe kolumny górują nad ludźmi stojącymi pod nimi, a uświadomienie sobie, że to zewnętrzna kolumnada jednego budynku, zajmuje chwilę.

Piętnaście kolumn stoi do dziś — trzynaście w jednej grupie, a dwie nieco osobno, kilka z nich wciąż połączonych u góry fragmentem belkowania, które niegdyś otaczało całą świątynię. Najbardziej wymownym świadkiem przeszłości jest jednak kolumna szesnasta, która już nie stoi: została powalona przez gwałtowną burzę w 1852 r. i leży tam, gdzie upadła, a jej bębny rozrzucone są w długiej linii na ziemi, jak przewrócony stos gigantycznych monet. Spacer wzdłuż niej to jeden z najlepszych sposobów, by zrozumieć, jak te kolumny były składane, bęben po bębnie, i pojąć trud i ambicję stojące za największą świątynią w Grecji.

Hadrian i posąg Zeusa

Ukończenie Olympejonu było dziełem cesarza Hadriana i jednym z największych osiągnięć jego panowania. Zagorzały filhellen, który obsypywał Ateny swoją opieką, Hadrian dokończył dawno porzuconą świątynię i poświęcił ją w 131 r. n.e. podczas jednej ze swoich wizyt w mieście, czyniąc z niej centrum szerszego programu budowlanego, który przekształcił Ateny w wizytówkę kultury greckiej i rzymskiej. Wewnątrz ukończonej świątyni umieścił kolosalny kultowy posąg Zeusa ze złota i kości słoniowej na drewnianym rdzeniu — tę samą technikę chryzelefantyny, którą stosowano przy najczcigodniejszych wizerunkach bogów — wskrzeszając dawną wspaniałość dla króla bogów w jego najwspanialszej ateńskiej siedzibie.

Hadrian nie poprzestał na oddaniu czci Zeusowi. Obok posągu boga ustawił gigantyczny posąg samego siebie, kojarząc cesarza bezpośrednio z najwyższym bóstwem w oczach każdego, kto przekraczał próg świątyni. Było to znamienne dla epoki i dla starannie budowanego wizerunku Hadriana, a świątynia stała się pomnikiem zarówno władzy cesarskiej, jak i boskiej. Mieszkańcy Aten, wdzięczni za jego hojność, czcili Hadriana w całym mieście, a pobliskie łuki noszące jego imię upamiętniają tę przemianę. Stojąc dziś wśród kolumn, warto pamiętać, że to miejsce niegdyś mieściło jeden z najwspanialszych boskich wizerunków świata rzymskiego, na który spoglądało oblicze cesarza u jego boku.

Łuk Hadriana przy świątyni

Tuż obok stanowiska archeologicznego, na rogu, gdzie teren świątyni spotyka się z nowoczesną aleją, stoi Łuk Hadriana – jeden z najczęściej fotografowanych zabytków Aten. Ta wysoka marmurowa brama powstała prawdopodobnie z wdzięczności ateńczyków, mniej więcej w czasie, gdy Hadrian ukończył Olimpiejon, i stanowiła symboliczny próg między dwiema częściami miasta. Na jej dwóch stronach widnieją inskrypcje, które mówią wprost: od strony Akropolu i starego miasta łuk głosi, że to miasto Tezeusza, legendarnego założyciela; od strony świątyni – że to miasto Hadriana, nowe Ateny, które cesarz ozdobił. Łuk wyznaczał w ten sposób przejście z antycznego serca Aten do dzielnicy, którą Hadrian odnowił wokół wielkiej świątyni.

Ponieważ Łuk Hadriana stoi przy publicznej ulicy, poza ogrodzonym terenem wykopalisk, można go oglądać i fotografować za darmo o każdej porze – nie potrzebujesz biletu, by go podziwiać, a stanowi on naturalne dopełnienie wizyty w świątyni, do której niegdyś prowadził. Widziane przez łuk kolumny Olimpiejonu wznoszą się w tle, a z Akropolem na wzgórzu po drugiej stronie ten zakątek skupia w jednym kadrze kilka najwspanialszych zabytków starożytnych Aten. Większość odwiedzających zatrzymuje się tu przed wejściem lub po nim, aby przeczytać inskrypcje i nacieszyć się scenerią łączącą świątynię z szerszą opowieścią o mieście Hadriana.

Sceneria w samym sercu Aten

Świątynia Zeusa Olimpijskiego zajmuje zielony, otwarty teren w samym sercu współczesnych Aten – to rzadka enklawa starożytnego spokoju otoczona ruchliwymi ulicami. Jej położenie stanowi część jej uroku: Akropol wznosi się na swojej skale kilka minut spacerem na północny zachód, zaułki i tawerny Plaki rozciągają się tuż na północ, Ogród Narodowy i okazały Zappeion leżą blisko na wschód, a marmurowy Stadion Panatenajski znajduje się tylko nieco dalej. Niewiele stanowisk archeologicznych leży tak całkowicie w obrębie żywego miasta, zachowując jednocześnie własną cichą przestrzeń, a kontrast między kolosalnymi kolumnami a otaczającą stolicą jest jedną z przyjemności tej wizyty.

Teren ten leży również w zasięgu wzroku rzeki Ilissos, której dolina w starożytności była święta, a wokół świątyni odkryto pozostałości starszych sanktuariów i rzymskich łaźni. Dla odwiedzającego praktycznym skutkiem tego centralnego położenia jest to, że Olimpiejon łatwo wpisuje się w szerszy dzień spacerowy: naturalnie łączy się z Akropolem, Plaką, Łukiem Hadriana i Ogrodem Narodowym – wszystko w zasięgu wygodnego przechadzki. Ponieważ sam teren świątyni jest otwarty i w dużej mierze pozbawiony cienia, okoliczne ogrody i kawiarnie stanowią wygodne miejsca na odpoczynek przed zwiedzaniem lub po nim, a cały ten zespół atrakcji nagradza wczesny start, zanim upał i tłumy w centrum miasta zdążą się wzmóc.

Dotarcie na miejsce i zwiedzanie

Dotarcie do Świątyni Zeusa Olimpijskiego nie może być prostsze, ponieważ znajduje się ona w samym sercu Aten. Najbliższa stacja metra to Akropoli na linii 2, zaledwie kilka minut spacerem od wejścia, a Syntagma, na liniach 2 i 3, również jest w zasięgu krótkiego spaceru. Większość odwiedzających po prostu podchodzi do świątyni w trakcie trasy przez historyczne centrum – schodząc z Akropolu, wychodząc z Plaki lub przechodząc z placu Syntagma – mijając po drodze Łuk Hadriana, który stoi tuż obok. Nie potrzeba autobusów ani całodniowych wycieczek: Olimpiejon to krótki, centralny przystanek, który naturalnie wpisuje się między inne wielkie zabytki miasta.

Świątynia to zwarty teren, a większość gości spędza tu około trzydziestu do czterdziestu pięciu minut, podziwiając kolumny, powaloną kolumnę i widoki, plus kilka minut przy Łuku Hadriana. Teren jest otwarty i daje niewiele cienia, więc w cieplejszych miesiącach warto zabrać kapelusz, krem z filtrem i wodę, a solidne buty pomogą na żwirowych i starożytnych nawierzchniach. Wejście odbywa się obecnie w wyznaczonych godzinach, w systemie slotów co godzinę, dlatego należy przybyć w ciągu godziny wskazanej na bilecie. Ponieważ świątynia doskonale komponuje się z pobliskim Akropolem i Plaką, najlepszym planem jest zwykle wybór wczesnego lub późnego slotu, gdy powietrze jest najchłodniejsze, a światło na kolumnach najłagodniejsze, a resztę historycznego centrum można zaplanować wokół tego na pełny dzień w starożytnych Atenach.

Najczęściej zadawane pytania